Responsive image
jaar | 2008
plaats | Muiderberg [Flevoland - Noord-Holland / Almere - Amsterdam]
categorie | Utiliteit
Janus
Ontwerp voor een landmark, in het kader van de ideeënprijsvraag "Uitbreiding Hollandse Brug" die door Rijkswaterstaat werd georganiseerd in 2008 - 2009.
scheiden en verbinden
Volgens de mythologische betekenis geeft een brug de overgang tussen het ene niveau tot het andere aan. Het is de passage van het onwerkelijke naar de realiteit. Een brug is daarom het symbool van overgang en scheiding, een duidelijk tweezijdig element. Het verbindt twee werelden met elkaar en maakt de scheiding voelbaar. In het geval van de Hollandse Brug is dit de scheiding tussen de oude wereld [Amsterdam] en de nieuwe wereld [Almere]. De nieuwe wereld die aan de Zuiderzee, het Flevomeer, aan het Lacos Flevo onttrokken is. De Romeinse geograaf Pomponius Mela sprak in 44 na Christus in zijn boek De Choreographia reeds over dit meer dat de fysieke scheiding vormde met het vaste land. Men kan stellen dat een brug en de Hollandse Brug op deze plek in het bijzonder 2 kanten of gezichten heeft, n.l. verbinden en scheiden. Het is een Januskop.

Janus is de Romeinse god met de twee gezichten, symbool van in- en uitgang, van het begin en einde, hoeder van de poorten en drempels van het oude Rome. Alle deuren waren aan hem gewijd, op grond van het geloof dat het begin van iedere handeling op te vatten was als het lopen door een poort, en beslissend was voor de goede afloop. Als god van de poorten en deuren was hij ook hoeder van de huisdeur met portierstaf en sleutel als attribuut. Als hoeder van begin en einde (zaaien en oogsten) werd hij met dubbele kop voorgesteld, waarmee hij in het verleden en in de toekomst kon kijken. De twee gezichten representeren oorspronkelijk de zon en de maan [dag en nacht].

twee gezichten 
Scheiden en verbinden zijn in de huidige situatie rijdend over de A6 minder voelbaar doordat de automobilisten meer met het verkeer bezig zijn dan met het ervaren van de symbolische betekenis van de plek. Het bijzondere moment van overgang op de Hollandse Brug willen we benadrukken, vormgeven in een abstracte weergave van het Janushoofd, door twee ingrepen te maken:

De eerste ingreep is een vertikaal element, 120 m hoog, dat de positie, de plek van de Hollandse Brug in het landschap markeert. Reizigers welke over de A6 of de spoorlijn reizen, zullen door dit oriënterend symbool vanuit beide richtingen van veraf reeds de landmark ervaren.
De tweede ingreep is een horizontaal element welke de reizigers begeleidt, ze worden door de wand van het oude land naar het nieuwe, beloofde land begeleidt.

Beide elementen vormen te samen compositorisch en ruimtelijk een poort, welke zich opent zodra men het vertikale element passeert, dat dwars op de richting van de brug geöriënteerd is. Het contrast tussen enerzijds de confrontatie met de 2 elementen die de plek markeren en anderzijds het rijden over de ‘normale’ brug zal het moment van overgang duidelijk benadrukken.

De materialisering van beide elementen van de Januskop is gedacht als één materiaal met 2 gezichten, namelijk cortenstaal. Dit materiaal heeft de eigenschap dat het in behandelde toestand blank blijft. Laat men het cortenstaal onbehandeld, dan zal het verweren, zoals een oude stad verweert en door zijn verwering een karakteristiek patina krijgen.

Het verkeer rijdend richting Flevoland, neemt afscheid van het oude, verweerde land, om het nieuwe, glanzende land tegenmoet te treden. Het verweerde, geroeste cortenstaal verwijst dan ook naar het oude land, met zijn historische stad Amsterdam. Het behandelde, glanzende cortenstaal verwijst naar het nieuwe land met Almere als centrum.

De 2 varianten van het cortenstaal worden verder voorzien van perforaties die op subtiele wijze de verwijzingen naar oud en nieuw benadrukken. De verweerde cortenstalen platen worden voorzien van een willekeurig, gegroeid patroon van perforaties dat refereert naar het groeiproces van het oude land. De behandelde cortenstalen platen hebben daarintegen een strak en orthogonaal systeem van perforaties dat refereert naar de georganiseerde en geplande nieuwe wereld. Door de perforaties en de gecalculeerde verwering krijgen de elementen van het abstracte Januskop een dieper karakter: een gezicht.

Ontwerp: 2008 - 2009, ideeënprijsvraag Uitbreiding Hollandse Brug
Adres: Muiderberg [Flevoland - Noord-Holland / Almere - Amsterdam]
Opdrachtgever: Rijkswaterstaat
Projectteam: Jo Janssen, Prof. Ir. Wim van den Bergh, Dessislava Staneva, Dennis Hambeukers, Nathalie Bodarwé, Arabella El Ginawy, Breg Horemans, Oliver Ludebühl

I.s.m. 
  • Ron van den Berg Bremen Bouwadviseurs bv
  • Rob Henquet ingenieursbureau van der Werf en Nass bv